(Dân trí) – Quyết định 46/2026/QĐ-TTg vừa ban hành đã chính thức luật hóa tiêu chuẩn dự án xanh, dự án tuần hoàn và khung ESG, mở đường cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh tiếp cận gói hỗ trợ lãi suất.
Trước đây, cụm từ “dự án xanh” hay “kinh tế tuần hoàn” thường được sử dụng khá tùy biến, khiến nhiều mô hình sản xuất bền vững khó tiếp cận chính sách ưu đãi vì thiếu thước đo chung. Để giải quyết triệt để nút thắt này, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg, ban hành hướng dẫn chính thức đầu tiên tại Việt Nam về việc xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG).
Văn bản có hiệu lực thi hành từ ngày 1/11, mở ra cơ hội tiếp cận chính sách hỗ trợ lãi suất của Nhà nước cho toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân. Dưới đây là 4 vấn đề cốt lõi mà các nhà đầu tư, chủ doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần nắm rõ.
1. Dự án thế nào mới được công nhận là “xanh” và “tuần hoàn”?
Theo Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg, đối tượng áp dụng rất rộng rãi, bao gồm toàn bộ doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, cùng các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh theo quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân.
Để được xác nhận là một dự án xanh, công trình hoặc mô hình sản xuất phải đáp ứng mục tiêu giảm phát thải và thỏa mãn các yêu cầu kỹ thuật chi tiết tại Phụ lục I. Bộ tiêu chí này phân định cụ thể cho 7 nhóm ngành mũi nhọn.
Đó là 10 loại hình trong ngành năng lượng như điện mặt trời, điện gió, năng lượng sinh khối, địa nhiệt, hydrogen hoặc amoniac xanh và pin lưu trữ công nghệ cao; 3 loại hình thuộc giao thông vận tải như phương tiện phát thải thấp và trạm sạc điện; 2 loại hình công trình xây dựng xanh và tiết kiệm điện; 3 loại hình trong lĩnh vực tài nguyên nước như cấp thoát nước, xử lý và khử mặn; 12 loại hình nông, lâm, thủy sản đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và bảo tồn đa dạng sinh học; 6 loại hình công nghiệp chế tạo thiết bị tiết kiệm năng lượng; cùng 9 loại hình dịch vụ môi trường xử lý, tái chế chất thải.
Song song đó, một dự án được công nhận là dự án tuần hoàn nếu thuộc 4 nhóm mô hình tại Phụ lục II. Cụ thể gồm: nhóm thiết kế và sản xuất tuần hoàn nhằm tối ưu hóa nguyên liệu, hạn chế khai thác tài nguyên ngay từ khâu đầu vào; nhóm sử dụng tuần hoàn chuyên sửa chữa, cải tạo, tân trang, cho thuê hoặc chia sẻ để kéo dài tuổi thọ của thiết bị và hàng hóa; nhóm phục hồi tài nguyên tập trung thu gom, tái chế phụ phẩm và chất thải; nhóm liên kết tuần hoàn và cộng sinh công nghiệp thúc đẩy các nhà máy trong cùng khu công nghiệp hoặc đô thị trao đổi tài nguyên, giảm thiểu phát thải ra môi trường.
Khi làm hồ sơ, cơ sở kinh doanh phải làm rõ việc áp dụng chuỗi thứ bậc ưu tiên từ giảm thiểu, tái sử dụng đến tái chế và thu hồi năng lượng.
2. Ai có thẩm quyền chứng nhận và quy trình thủ tục ra sao?
Nhiều doanh nghiệp băn khoăn về việc cơ quan nào sẽ đứng ra cấp chứng nhận và hồ sơ gồm những gì. Quyết định 46/2026/QĐ-TTg đã loại bỏ hoàn toàn cơ chế tự dán nhãn xanh. Theo đó, việc xác định tính chất xanh hoặc tuần hoàn bắt buộc phải thông qua một tổ chức đánh giá độc lập đủ điều kiện.
Tổ chức đánh giá độc lập này phải là pháp nhân đăng ký kinh doanh tại Việt Nam, thuộc nhóm ngành kiểm toán hoặc dịch vụ đánh giá sự phù hợp. Đơn vị này bắt buộc phải có năng lực đạt tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO/IEC 17029:2020 (hoặc chuẩn quốc tế ISO/IEC 17029:2019), hoặc đáp ứng Chuẩn mực dịch vụ đảm bảo ISAE 3000. Tiêu chuẩn khắt khe này giúp ngăn ngừa triệt để các hành vi gian lận hồ sơ nhằm trục lợi chính sách.
Về quy trình thực hiện, chủ dự án chỉ cần lập văn bản đề nghị theo mẫu Phụ lục III, kèm báo cáo thuyết minh kỹ thuật theo mẫu Phụ lục IV (đối với dự án xanh) hoặc Phụ lục V (đối với dự án tuần hoàn) gửi tới đơn vị đánh giá độc lập. Trong vòng 30 ngày kể từ khi nhận được kết quả xác nhận đạt chuẩn, chủ đầu tư có nghĩa vụ nộp văn bản thông báo đến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thực hiện dự án theo mẫu Phụ lục VIII.
Đáng chú ý, doanh nghiệp có trách nhiệm duy trì liên tục các tiêu chí xanh và tuần hoàn trong suốt vòng đời dự án. Trường hợp dự án dừng hoạt động hoặc các chỉ số bị thay đổi không còn đáp ứng đúng tiêu chí, chủ đầu tư phải chủ động báo cáo bằng văn bản đến cơ quan chính quyền địa phương trong thời hạn tối đa 5 ngày làm việc theo mẫu Phụ lục IX.
3. Áp dụng khung tiêu chuẩn ESG thế nào để hưởng hỗ trợ lãi suất?
Điều kiện then chốt để các ngân hàng thương mại và quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách xem xét giải ngân các gói vay ưu đãi, giảm lãi suất chính là việc doanh nghiệp áp dụng Khung ESG.
Bộ khung ESG tại Phụ lục VI và VII được chia thành hai mảng rõ ràng, gồm tuân thủ pháp luật bắt buộc và tự nguyện khuyến khích nâng cao. Về phần bắt buộc, chủ cơ sở phải chấp hành nghiêm túc các quy định pháp luật hiện hành về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, kiểm kê khí nhà kính, đi đôi với việc đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ, bảo đảm an toàn lao động và minh bạch tài chính, thuế.
Đối với phần tự nguyện tiệm cận thông lệ quốc tế, chính sách được thiết kế rất linh hoạt, phân bổ số lượng tiêu chí theo quy mô vốn để giảm áp lực cho các mô hình kinh doanh nhỏ. Cụ thể, các hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh chỉ cần chọn tối thiểu 3 tiêu chí tự nguyện, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện tối thiểu 6 tiêu chí, doanh nghiệp quy mô vừa cần chọn 12 tiêu chí, riêng các doanh nghiệp lớn phải cam kết đáp ứng từ 18 tiêu chí tự nguyện trở lên.
Toàn bộ báo cáo áp dụng khung tiêu chuẩn này phải được đăng tải công khai trên trang thông tin điện tử của doanh nghiệp.
4. Lộ trình thực thi và những cơ quan nào sẽ đồng hành giải ngân?
Về lộ trình áp dụng, Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/11. Để chính sách đi nhanh vào cuộc sống, Chính phủ đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành và địa phương nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cộng đồng kinh doanh.
Theo quyết định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò đầu mối hướng dẫn nghiệp vụ, tuyên truyền và tổng hợp danh mục dự án xanh, tuần hoàn trên phạm vi toàn quốc. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm kết nối dữ liệu dự án và báo cáo ESG vào Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư, đồng thời hướng dẫn các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách tham gia cơ chế cấp vốn.
Về phía dòng tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu trách nhiệm ban hành các hướng dẫn chi tiết để hệ thống ngân hàng thương mại triển khai cơ chế cấp tín dụng ưu đãi và hỗ trợ lãi suất cho các dự án đạt chuẩn. Tại cơ sở, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ theo dõi, giám sát việc duy trì tiêu chí và công bố công khai danh mục các dự án xanh, tuần hoàn trên Cổng thông tin điện tử địa phương định kỳ 2 lần mỗi năm, vào ngày 30/6 và 31/12.
Bộ tiêu chí mới đã tạo dựng một hành lang pháp lý chuẩn xác, biến cam kết môi trường thành lợi ích tài chính sát sườn cho doanh nghiệp. Các cơ sở kinh doanh đang đầu tư vào năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch hay tái chế chất thải cần nhanh chóng đối chiếu danh mục phụ lục, chuẩn bị sẵn hồ sơ kỹ thuật để kịp thời đón nhận dòng vốn ưu đãi ngay khi quyết định chính thức có hiệu lực.
Nguồn: Báo Dân Trí
