Ca cao không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu.
Chất lượng ca cao hàng đầu thế giới
Ca cao là cây công nghiệp lâu năm, có khả năng thích nghi với nhiều vùng sinh thái, trong đó Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung bộ có nhiều tăng năng, lợi thế về điều kiện khí hậu, đất đai phù hợp để phát triển. Đặc biệt, ca cao có ưu thế trong mô hình trồng xen dưới tán điều, cây ăn quả hoặc các loại cây lâu năm khác, qua đó tận dụng tốt diện tích đất và nâng cao thu nhập bền vững cho người nông dân.
Thống kê chưa đầy đủ, hiện nay vùng Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung bộ có khoảng trên 2.000 ha ca cao, trong đó Đắk Lắk có diện tích lớn nhất, với khoảng 1.100 ha, năng suất bình quân đạt khoảng 1,5 – 2,5 tấn hạt khô/ha/năm, diện tích tập trung chủ yếu tại một số vùng như Ea Kar, Krông Ana, Buôn Đôn, Ea H’leo, Krông Pắc… Hạt ca cao Việt Nam nói chung và Đắk Lắk nói riêng đã được Tổ chức Ca cao Quốc tế (ICCO) công nhận là có “hương vị đặc biệt”.
Còn tại tỉnh Lâm Đồng, diện tích cây ca cao tính đến hết quý I/2026 có khoảng 426 ha, năng suất đạt khoảng trên 21 tấn quả tươi/ha, tương đương 2,1tấn nhân/ha. Theo đánh giá của Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Lâm Đồng, mặc dù diện tích cây ca cao chưa lớn so với các cây công nghiệp chủ lực của tỉnh, nhưng đã hình thành một số vùng sản xuất tập trung và mô hình trồng xen cho hiệu quả tốt.
Cũng theo Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Lâm Đồng, thực tế tại các xã phía nam tỉnh, đặc biệt khu vực Cát Tiên, cây ca cao đang có dấu hiệu phục hồi khi giá sản phẩm và đầu ra được cải thiện. Tại xã Cát Tiên 2, hiện có khoảng 110 ha ca cao; một số hộ áp dụng mô hình trồng xen với cây lâm nghiệp, cây ăn quả, sử dụng tưới nhỏ giọt, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường các biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu bệnh.
Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, cây ca cao mang lại hiệu quả kinh tế toàn diện nhờ khả năng tối ưu hóa đất đai, nguồn thu nhập đều đặn và giá trị thương phẩm cao. Ca cao giúp tăng thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích từ mô hình trồng xen, bởi ca cao là cây ưa bóng, rất thích hợp trồng xen trong các vườn cà phê, điều hoặc cây ăn quả. Việc trồng xen canh giúp nông dân có thêm nguồn thu nhập thứ hai (từ hạt ca cao) trên cùng một diện tích đất mà không làm giảm năng suất của cây trồng chính, đồng thời tối ưu hóa chi phí phân bón và nước tưới.
Cùng với đó, thời gian khai thác của cây ca cao dài và ổn định. Ca cao bắt đầu cho thu hoạch quả sau khoảng 3 – 4 năm trồng và có thể khai thác kinh tế liên tục từ 20 – 25 năm. Năng suất bình quân đạt khoảng 1,5 – 2,5 tấn hạt khô/ha/năm. Với mức giá hạt ca cao khô tăng mạnh trong thời gian gần đây (có thời điểm đạt từ 180.000 – 200.000 đồng/kg), lợi nhuận mang lại cho người trồng cũng rất lớn.
Ông Huỳnh Quốc Khánh, Giám đốc Công ty TNHH LPF Fund cho biết, tỉnh Đắk Lắk nói riêng và khu vực Tây Nguyên hội tụ gần như đầy đủ các điều kiện để trở thành vùng sản xuất ca cao chất lượng cao của Việt Nam. Bởi đây là khu vực có điều kiện thổ nhưỡng bazan màu mỡ, khí hậu phù hợp và hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng, rất thuận lợi để phát triển các mô hình ca cao xen canh dưới tán cây lâu năm như cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, điều. Mô hình này vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, vừa góp phần giảm phát thải và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Cùng với đó, nhu cầu của thị trường thế giới đối với ca cao chất lượng cao và ca cao sản xuất bền vững đang tăng rất mạnh. Các nhà nhập khẩu hiện nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu minh bạch về nguồn gốc, phát thải các-bon, điều kiện lao động và trách nhiệm xã hội. Đây chính là cơ hội để ngành ca cao Việt Nam chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang cung cấp các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
“Đặc biệt, đầu năm 2026, Việt Nam tiếp tục được cộng đồng quốc tế ghi nhận là quốc gia có nguồn ca cao hương vị đặc biệt (Fine Flavor Cocoa). Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn nếu chúng ta biết xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế. Tôi cho rằng Tây Nguyên không chỉ có tiềm năng trở thành vùng nguyên liệu, mà còn hoàn toàn có thể phát triển thành trung tâm logistics, chế biến sâu và xuất khẩu ca cao của Việt Nam trong tương lai”, ông Huỳnh Quốc Khánh chia sẻ.
Ca cao không chỉ mang lại giá trị kinh tế
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, cây ca cao không chỉ mang lại giá trị gia tăng kinh tế cao cho người nông dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Mô hình đa dạng hóa cây trồng (cà phê kết hợp ca cao) giúp nông dân “không bỏ trứng vào cùng một giỏ”, bù đắp rủi ro khi một trong hai loại nông sản gặp biến động về giá cả hoặc mất mùa. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến sô cô la thủ công và các sản phẩm cao cấp giúp hạt ca cao đạt giá trị thương phẩm cao hơn nhiều so với việc chỉ xuất khẩu thô.
Theo Chi cục Trồng trọt và BVTV Lâm Đồng, lợi thế của ca cao là có thể phát triển theo hình thức trồng xen. Thay vì phải loại bỏ cây trồng hiện hữu để chuyển đổi hoàn toàn sang một loại cây mới, người dân có thể tận dụng khoảng đất và ánh sáng dưới tán điều, cây ăn quả hoặc một số cây lâu năm khác để bổ sung ca cao. Cách làm này vừa đa dạng hóa sản phẩm, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng trên cùng diện tích đất. Thực tế một số hộ trồng ca cao kết hợp cây lâm nghiệp, thảm cỏ tự nhiên và tưới nhỏ giọt, vừa giảm chi phí đầu tư, vừa duy trì độ ẩm cho đất đem lại hiệu quả rất tốt về kinh tế. Một số hộ khác sử dụng kiến vàng và các biện pháp sinh học để hạn chế sâu bệnh, qua đó giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật.
Về môi trường, cây ca cao phù hợp với mô hình nông nghiệp đa tầng, trồng xen và che phủ đất. Việc duy trì cây che bóng, thảm thực vật và tăng cường sử dụng phân hữu cơ có thể góp phần giữ ẩm, hạn chế xói mòn, cải thiện đất và tạo môi trường thuận lợi cho các sinh vật có ích. Nếu được tổ chức theo hướng kinh tế tuần hoàn, các phụ phẩm như vỏ ca cao cũng có thể được tận dụng để sản xuất phân hữu cơ, góp phần giảm chất thải và gia tăng giá trị của ngành hàng.
Ông Huỳnh Quốc Khánh, Giám đốc Công ty TNHH LPF Fund cho biết, ca cao được xem là “cây trồng xanh” giúp cải thiện hệ sinh thái nông nghiệp, giúp cải thiện độ phì nhiêu và cấu trúc đất. Lá ca cao rụng xuống tạo thành một lớp thảm phủ tự nhiên giúp giữ ẩm cho đất trong mùa khô, hạn chế sự bốc hơi nước và chống xói mòn, rửa trôi dinh dưỡng khi mùa mưa đến. Việc lá rụng phân hủy liên tục cũng bổ sung nguồn chất hữu cơ dồi dào, giúp đất tơi xốp và cải thiện hệ sinh thái vi sinh vật trong đất.
Cùng với đó, cây ca cao giúp tiết kiệm tài nguyên nước và thích ứng biến đổi khí hậu. Khi được trồng xen trong vườn cà phê, độ che phủ của tán cây ca cao kết hợp với tán cây trồng chính giúp giảm bức xạ mặt trời trực tiếp, giảm nhiệt độ bề mặt đất, từ đó tiết kiệm đáng kể lượng nước tưới so với việc trồng thuần.
Ngoài ra, cây ca cao còn giúp giảm phát thải và tăng cường hấp thụ các-bon. Do là thân gỗ lâu năm, hệ thống rễ và thân cây ca cao có khả năng hấp thụ và lưu trữ lượng lớn các-bon. Mô hình nông lâm kết hợp có sự góp mặt của ca cao giúp tăng cường đa dạng sinh học, tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài côn trùng có lợi và chim chóc, góp phần cân bằng hệ sinh thái đồng ruộng.
Bà Đoàn Thị Kim Xuyến, Giám đốc Công ty TNHH Cacao Land: “Trong những năm gần đây giá ca cao luôn ổn định từ 8.000 – 10.000 đồng/kg quả tươi. Với năng suất từ 20 – 25 tấn/ha quả tươi thì người dân cũng có nguồn thu nhập khá ổn định, khoảng 200 triệu đồng/ha/năm”.
Nguồn: Báo Nông Nghiệp & Môi Trường
